Ngành Công Nghiệp Thuộc Da Việt Nam Khó Khăn Trong Việc Xử Lý Nước Thải

Ngành công nghiệp thuộc da Việt Nam khá non trẻ so với nhiều nơi trên thế giới. Chính vì thế mà cả công nghệ cũng như kinh nghiệm vẫn phải học tập rất nhiều. Với kỹ thuật và máy móc cũ kỹ thì công nghệ thuộc da khá lạc hậu và đặt ra nhiều vấn đề. Trong đó việc xử lý nước thải là một vấn đề khá đau đầu và chưa tìm được giải pháp. Hiện nay thì Viện Nghiên cứu Da Giày (LSI) - Bộ Công Thương đang nhanh chóng tìm kiếm các giải pháp để xử lý vấn đề này. Nhằm hướng tới mục tiêu vừa phát triển ngành công nghiệp da giày vừa có thể bảo vệ được môi trường, xử lý tốt hệ thống nước thải.

Công nghệ thuộc da là gì?

Thuộc da là quá trình xử lý da động vật để trở thành một loại vật liệu mềm hơn, mỏng hơn, có tính thẩm mỹ cao và độ bền đi cùng với thời gian. Đây là một quá trình rất kỳ công nhằm làm thay đổi cấu trúc protein của da, để sau khi thuộc xong tấm da sẽ dẻo dai hơn, đàn hồi tốt và đặc biệt sẽ không bị phân hủy, thối rữa trong môi trường tự nhiên. 

Công nghệ thuộc da được hình thành bởi người Assyrian vùng Tây Á và chỉ thực sự phát triển vào thế kỷ thứ 8 khi việc giao thương buôn bán phát triển, các mặt hàng da thật được nhiều người yêu thích.

Thời kỳ đầu công nghệ thuộc da còn thô sơ và ngày càng được hoàn thiện hơn theo thời gian. Người ta có thể sử dụng khoáng chất hoặc thảo mộc để thuộc da, tạo nên những tấm da bền đẹp và rất đắt đỏ. 

Thực trạng ngành công nghiệp thuộc da hiện nay

Bên cạnh những thành tựu lớn mà ngành công nghiệp thuộc da mang lại thì thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng vẫn phải đối mặt với những thách thức lớn về vấn đề môi trường do quá trình thuộc da sinh ra. Trong đó xử lý nước thải là vấn đề nan giải nhất. Để xây dựng được một hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn cần có kinh phí rất lớn.

Ở những quốc gia có nền công nghiệp thuộc da phát triển, là ngành kinh tế mũi nhọn của đất nước, thì việc đầu tư xây dựng hệ thống xử lý nước thải không phải là vấn đề lớn. Đối với Việt Nam, công nghiệp thuộc da chỉ ở mức trung bình so với thế giới thì việc tìm ra nguồn kinh phí thực hiện các dự án xử lý rác thải vẫn là một trăn trở lớn của các nhà khoa học.

Đơn vị chịu trách nhiệm chính cho việc xây dựng và vận hành công nghệ xử lý nước thải công nghiệp thuộc da là Viện Nghiên cứu Da Giày (LSI) thuộc Bộ Công Thương. Các nhà khoa học của LSI đã dày công nghiên cứu tìm ra giải pháp tốt nhất với chi phí phù hợp và đảm bảo các yêu cầu về môi trường.

Đầu năm 2019, LSI đã đưa vào vận hành hệ thống xử lý nước thải có công suất 40m3/ngày, đêm tại Từ Sơn, Bắc Ninh. Các chỉ số nước thải sau khi xử lý đã đạt được tiêu chuẩn về bảo vệ môi trường theo Cột A QCVN 40:2011/BTMT.

Cùng với sự hợp tác với Viện Nghiên cứu Da trung ương Ấn Độ (CLRI), LSI đã nghiên cứu ra hệ thống xử lý nước thải phù hợp với hoàn cảnh cụ thể ở Việt Nam, đạt tiêu chuẩn châu Âu - EU Directive 76/769/EEC.

Đội ngũ các nhà khoa học thuộc LSI vẫn tiếp tục nghiên cứu, tìm tòi để tìm ra các giải pháp xử lý nước thải tối ưu hơn trong nhiều năm qua. Có thể kể ra đây như quy trình xử lý chất thải crom bằng phương pháp quay vòng trực tiếp, thu hồi crom sa lắng, áp dụng phương pháp thuộc da thảo mộc, sử dụng chế phẩm enzym thay thế hóa chất trong một số công đoạn của quá trình thuộc da. 

Quy trình thuộc da cơ bản

Quy trình thuộc da là bao gồm 3 giai đoạn: Chuẩn bị, thuộc da và hoàn thiện. Mỗi giai đoạn đều được tiến hành một cách tỉ mỉ và vô cùng cầu kỳ. Trong quá trình thuộc mỗi thương hiệu lớn sẽ có những bí quyết riêng để tạo nên sự đặc trưng cho từng loại da mà họ phát triển. Và đây cũng chính là bí mật lớn của làng thời trang cao cấp thế giới. 

Chuẩn bị

Loại da được sử dụng để thuộc là da động vật thật như: da bò, dê, cừu, đà điểu, cá sấu…nhưng phổ biến nhất là da bò. Trước khi tiến hành thuộc da phải phân loại da theo chủng loại, kích thước, đặc điểm…để có phương pháp bảo quản và xử lý phù hợp.

• Tạo ẩm cho da: Khôi phục lại lượng nước ban đầu của da bằng cách ngâm nước từ 6 giờ đến 2 ngày ở nhiệt độ 26 - 27 độ C, để da mềm dễ xử lý hơn.
• Làm sạch da và ngâm vôi: Loại bỏ lông và mỡ dưới da để da sạch và bền đẹp hơn. Sau đó sẽ ngâm vôi để da nở ra. Da được ngâm từ 12 đến 18 tiếng và phải đảo liên tục để nước vôi ngấm vào da. Cuối cùng sẽ rửa lại da bằng nước sạch.
• Cán mỏng da: Các tấm da sẽ được cán mỏng để phù hợp với nhu cầu sử dụng.
• Tẩy vôi và làm mềm da: Đây là công đoạn để loại bỏ cặn vôi và các hóa chất tồn trong da để tấm da đẹp hơn, thuận lợi trong quá trình xử lý.

Thuộc da

Thuộc da là công đoạn làm cho da không bị thối rữa, có khả năng chịu nhiệt, dẻo dai và các đặc tính tối ưu khác.

Thuộc da bằng khoáng chất

Phổ biến nhất là thuộc da bằng Crom, da sẽ được cho vào bể dung dịch crom ngâm trong một thời gian để hóa chất ngấm vào da. Sau ngâm, da sẽ có màu xanh. Ngoài ra cũng có thể thuộc da bằng titan, sắt, phèn…

Với phương pháp này có thể thực hiện thuộc da nhanh hơn, số lượng lớn nhưng vấn đề liên quan tới xử lý nước thải, bảo vệ môi trường là vấn đề nan giải nhất. Nếu không xử lý được những nước thải sau khi thuộc da thì môi trường sẽ bị ảnh hưởng nặng nề theo thời gian.

Thuộc da bằng thảo mộc

Người ta sẽ sử dụng một số loại vỏ, lá, cành cây có chứa axit tên là Tanin để thuộc da. Tanin liên kết với protein collagen trong da tạo thành một lớp che phủ giúp da không thấm nước, chống là vi khuẩn và nấm mốc. Da sẽ được ngâm vài tuần trong bể có nồng độ tanin tăng dần lên. 

Phương pháp này mất nhiều thời gian hơn so với dùng khoáng chất. Do đó trên thị trường hiện nay có đến hơn 80% các loại da được thuộc bằng khoáng chất. Đây là phương pháp được áp dụng từ xa xưa cho tới ngày nay. Từng vùng địa lý sẽ có những cách thuộc da khác nhau do có những loại vỏ lá cành cây khác nhau. Vì thế mà chất lượng của chúng cũng sẽ không giống nhau. 1 số nơi được thiên nhiên ưu đãi cả về loại cây lá cành cả về nguồn nước nên chất lượng thuộc da ở đây nổi tiếng về chất lượng trên toàn thế giới.

Công đoạn hoàn thiện da thuộc

Sau khi da đã được thuộc sẽ có độ ẩm khoảng 60-65%, các đặc tính cơ bản của da thuộc cũng chưa được hoàn thiện. Công đoạn cuối cùng này sẽ giúp tấm da đạt được độ hoàn hảo trước khi đưa đi gia công thành các sản phẩm cao cấp. 

Công nghệ thuộc da là một quy trình cầu kỳ, phức tạp nhưng mang lại giá trị cao. Hy vọng rằng với sự nỗ lực không ngừng của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, nhà sáng chế… trong nước sẽ từng bước đưa công nghiệp thuộc da Việt Nam phát triển lên một tầm cao mới. Mang lại lợi ích kinh tế lớn đồng thời đảm bảo được một môi trường sống trong sạch.